TRUNG TÂM GIAO LƯU VĂN HÓA NHẬT BẢN TẠI VIỆT NAM

Nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản nổi tiếng trên toàn thế giới và được biết đến với tên gọi Ikebana. Cách cắm hoa trong Ikebana không giống với nghệ thuật cắm hoa phương tây chính ở tính không đối xứng của nó, cũng như cách chọn các nguyên liệu (thường thì cành hoa được dùng nhiều hơn là hoa), và đây là sự sáng tạo mang tính nhận thức cao về không gian, kết hợp với triết lý Âm dương.

Nghệ thuật cắm hoa Ikebana đầu tiên xuất hiện trong cách buổi lễ Phật giáo. Một cành sẽ được cắm theo hướng thẳng đứng, hai cành khác được cắm theo hướng đối xứng nhau so với cành đầu tiên. Hoa và cỏ được điểm vào tượng trưng cho các vị thần và các linh hồn.

Ngoài những kiểu cắm hoa thờ cúng, nghệ thuật cắm hoa Ikebana không đi theo một hệ thống cố định nào cho tới cuối thế kỷ 15. Lúc này bắt đầu xuất hiện trường dạy cắm hoa đầu tiên mang tên Ikebono, nơi chuyên dạy cách cắm hoa cổ Rikka. Người sáng lập ra trường là thầy Seikei. Trong rikka, bảy cành và thân (sau này là 9) sẽ được bài trí theo tư tưởng tín ngưỡng đạo Phật. Mỗi nhánh là một yếu tố biểu tượng cho vẻ đẹp của thiên nhiên và được chia ra hai mảng sáng tối khác nhau (âm – dương, suy – thịnh). Cách cắm hoa này rất phổ biến trong khoảng từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 17. Thường thì người ta trang trí trong nhà và các cung điện của giới quý tộc bằng cách đặt ở các hốc tường.

Vào thế kỷ 16, tư tưởng Zen -sự tĩnh lặng từ nội tâm bắt đầu xuất hiện và có ảnh hưởng đến phong cách cắm hoa Ikebana, đó là sự giản đơn, mộc mạc. Phong cách này gọi là nageire, trong đó, người ta chỉ sử dụng một cành hoặc một bông hoa để cắm trong các bình hoa treo hoặc đặt bàn. Người đi tiên phong trong phong cách này là chuyên gia trà đạo Sen no Rikyu (1522-1599), người đã thay thế những bông hoa giả bằng hoa thật.

Vào thời Edo (1600-1868), ngày càng có nhiều các lớp học dạy cắm hoa ra đời và đồng thời xuất hiện một phong cách cắm hoa nghệ thuật mới, đó là sự kết hợp của phong cách rikka và  nageire có tên Shoka hoặc seika. Phong cách này rất phổ biến vào thế kỷ 18. Nếu như Rikka tái hiện lại vẻ đẹp của thiên nhiên thì Shoka lại chú tâm vào bản chất và sự phát triển của cây cối. Shoka được đặc trưng bởi 3 cành cây chủ đạo và cũng là điểm nhấn của nghệ thuật. Ba cành cây được bài trí theo hình tam giác không cân xứng và tượng trưng cho “ten” (trời), “chi” (đất), “jin” (con người).

Từ năm 1868 đến nay, nghệ thuật cắm hoa Ikebana dường như trở nên mới mẻ hơn và không theo một quy luật cố định nào cả. Người đi đầu cho phong cách mới này là Ohara Unshin (1861-19140) với phong cách moribana, trong đó, ông chỉ chủ yếu sử dụng loại bình cắm hoa sâu và có miệng rộng. Còn Teshigahara Sofu (1900 -1979) lại kết hợp các nguyên liệu nonorganic như nhựa và thép để thể hiện các ý tưởng của mình. Ông cũng là người đã sáng lập ra trường Sogetsu.

Cho tới nay, đã có 2000 trường dạy Ikebana ở Nhật Bản, trong đó, trường Ikebono, Ohara, Sogetsu là ba trường nổi tiếng cả trong nước lẫn nước ngoài. Ngoài ra, có một tổ chức Ikebana hoạt động độc lập và hiện tổ chức này đã thành lập được 170 chi nhánh trên toàn thế giới.

1) Cách cắm hoa của thầy Sen’ei, người thầy thứ 45 của trường Ikebono (2) Cách cắm hoa của thầy Yuki trường Ikebono (3) hình ảnh lớp học của thầy Haisuke (4) Các học viên đang thực hành cắm hoa